don quichot

Kinderen moeten vooral veel lezen. Het geeft niet wat.

Een kind heeft een spannend boek met rode oortjes zitten lezen, kijkt nu wazig op. De duivel is erbij en vraagt:

“Vond je dit een mooi verhaal? Wil jij ook een toverstaf, een kasteel, een droomprins? Wil je zelf ook hoofdpersoon zijn? Nu dat kan. Je ziel, dat is je gevoel voor wat er echt is. Als je die inlevert, staat de wereld voor je open. Zet hier je handtekening maar. Goed zo. Het enige wat je verder moet doen is een dag lang tegen jezelf zeggen: ‘ik ben die ik denk dat ik ben’. Daarna gaat alles vanzelf.”

Je gaat je leven leven als een verhaal dat je jezelf vertelt. Je kunt dat niet helemaal zelf verzinnen, want de werkelijkheid bestaat nu eenmaal. Maar wat je eraan beleeft, heb je, dank zij het zetten van je handtekening, wel helemaal in de hand. Want jij bepaalt welke gedachten je erover vormt. Je maakt van jezelf de hoofdpersoon. Dat is in ieder geval een goed idee natuurlijk.

Je maakt jezelf ook bijzonder. Toevallig is dat nog waar ook: je bent niet zo maar iemand. Iedereen is bijzonder. Er lopen zes miljard bijzondere mensen op aarde rond. Maar dat je jezelf kunt bedenken is nog niet alles. Je kunt jezelf ook opsplitsen. Je bewondert jezelf als je bedenkt dat een ander het slechter zou hebben gedaan. Je voelt je schuldig als je denkt dat je het beter had kunnen of moeten doen Na een tijdje gebeurt er dan iets heel prettigs: je voelt medelijden met jezelf als er iets misgaat, je voelt je heerlijk zielig. Er zijn nog meer prettige dingen te beleven als je je leven als verhaal leeft.

Er overkomt je bijvoorbeeld iets vervelends. Een dronken automobilist rijdt je aan en jij komt in een rolstoel terecht. Wat doe jij nu, als verhaal-mens? Jij bedenkt dat dit niet had moeten gebeuren. Je zet je woede en teleurstelling om in een grief, een grief tegen het leven. Een grief is een verhaal dat je eindeloos aan jezelf kunt vertellen, als je er zuinig op bent een leven lang.

Mensen koesteren hun grieven. Soms zeggen ze dat ze ze liever kwijt zouden zijn, maar dat is nooit waar. Net als in verhalen brengen grieven in een als verhaal beleefd bestaan leven in de brouwerij. Luister eens naar dit verhaaltje. “Kikkertje Kwak zat lekker in de zon. Even later zat kikkertje Kwak nog steeds lekker in de zon.”

Kikkertje Kwak geniet, maar de lezer verveelt zich te pletter, als verhaal is dit waardeloos. Maar nu kom er iets vertelbaars: ‘Kikkertje Kwak zat aan de ooievaar te denken, de ooievaar die zijn lieve vrouwtje Kwekkie in een hap had opgegeten. Hoe kon hij dat die lelijke ooievaar betaald zetten?’ Aha, wraak, gerechtvaardigde wraakzucht. We kunnen genieten van het slechte dat de ooievaar ongetwijfeld gaat overkomen, en zonder slecht geweten. Had die ooievaar maar niet zo gemeen moeten zijn. Ook ontstaat er toekomst, we mogen weg uit het Nu. Zal het Kwak lukken, de ooievaar een lesje te geven?

Verhalen leren ons: Niet het gebeuren zelf is je leven, maar interpretaties daarvan. Net als een grief is een verhaal een manier om van akelige dingen te genieten. Luister maar. “De dieren in het bos waren wanhopig. Morgen kwamen de mannen met hun glimmende machines om het bos met de grond gelijk te maken. De hertjes liepen zenuwachtig heen en weer. Waar moesten ze heen? Een ander bos was er niet. Opeens riep het kleine beertje dat diezelfde ochtend nog het lieveheersbeestje uit het spinneweb gered had: “Ik heb een goed idee.” Sommige herten keken nieuwsgierig op, maar de meesten schudden droevig hun koppen en zeiden: “Er is niets aan te doen, het bos gaat eraan.” Maar het beertje zei; “Laten we aan de kinderen in de stad een brief schrijven waarin staat wat er gaat gebeuren. Die briefjes laten we door de vogels bezorgen. We vragen alle kinderen om naar het bos te gaan en daar op de weg te gaan zitten. Dan kunnen die gemene houtzagers er niet door.”‘

Is dat geen leuk verhaal? Wil je niet weten hoe het afloopt? O, dat weet je al? Maar dit is een verhaal van de duivel, dus je weet maar nooit. Ik verzin wel wat. Bijvoorbeeld dat de kindertjes van de houtzagers ook zo’n briefje krijgen en hun vaders lekker waarschuwen. Je bent duivel of je bent het niet.

Word maar gauw groot. Dan gaan alle verhalen over een man en een vrouw, en of ze elkaar krijgen. Grote mensen denken aan weinig anders. Dat heb je als je je leven als verhaal leeft. Je bedenkt dan dat iemand anders heel erg bijzonder is en dan ben je dolblij als hij of zij iets in je ziet. Zo werkt dat. Nu, ik ga maar weer eens. Heb ik je ziel? O, ja, hier. Ik ben er erg blij mee. En jij mist hem toch niet. Voor genieten van sensatie heb je geen ziel nodig. Tot ziens in de bibliotheek.”